Dược Liệu Pù Mát Dày Công Xây Dựng Vùng Liên Kết Sản Xuất
Vốn mỏng, lại lựa chọn lĩnh vực kinh doanh ‘khó nhằn’, muốn phát triển đòi hỏi Công ty CP Dược liệu Pù Mát phải xây dựng được vùng liên kết vững bền.
Muốn thành công, không thể đi một mình
10 năm trước, khi ông Phan Xuân Diện bỏ ngang công việc nhà nước, lập Công ty CP dược liệu Pù Mát chuyên sản xuất, kinh doanh dược liệu tại dãi đất Con Cuông heo hút gió ngàn, nhiều người cho rằng ông gàn dở, chẳng sớm thì muộn cũng đón nhận thất bại.
Tuy nhiên, bằng vốn liếng kinh nghiệm thực tế (là kỹ sư nông nghiệp) cùng tầm nhìn dài hạn dựa trên kế hoạch, lộ trình được xây dựng bài bản, ông Diện cùng cộng sự đã từng bước xóa nhòa những mối hoài nghi.
Công ty CP Dược liệu Pù Mát thành công nhờ chủ động tạo liên kết vùng. Ảnh: Việt Khánh.
Vị thế càng được củng cố khi bà con xã viên tín nhiệm, nhất trí bầu ông Diện vào vị trí Giám đốc Hợp tác xã dược liệu Pù Mát. Cùng lúc giữ vai trò đầu tàu ở 2 nơi, đã nếm đủ cay đắng, ngọt bùi sau 1 thập kỷ lăn lộn, người đàn ông này đã chiêm nghiệm, đúc kết ra giá trị cốt lõi: Muốn thành công, không thể đi một mình. Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp là hạt nhân, người dân là chủ thể của mối liên kết bền vững.
Giám đốc Công ty CP Dược liệu Pù Mát chia sẻ: “Trước khi triển khai mô hình liên kết, Công ty đã hình thành vùng trồng cây dược liệu theo tiêu chuẩn GACP với quy mô 5 ha, bao gồm các loại cây trồng chính là cà gai leo, dây thìa canh, mướp đắng rừng. Dù bước đầu có được thành quả nhưng chừng đó là chưa đủ. Muốn khai phá hết tiềm năng, dư địa, dược liệu tại đại ngàn Pù Mát cần phải mở rộng quy mô, diện tích thông qua liên kết sản xuất trong dân”.
Nhận thấy hiệu quả thiết thực từ chính sách khuyến khích phát triển hợp tác, liên kết gắn sản xuất với tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp theo Nghị định số 98/2018/NĐ-CP ngày 05/7/2018 của Chính phủ và Nghị quyết số 13/2018/NQ-HĐND của HĐND tỉnh Nghệ An, Hợp tác xã Dược liệu Pù Mát đã lập dự án liên kết tổ chức sản xuất, thu hoạch, chế biến gắn với tiêu thụ các sản phẩm từ cây cà gai leo, dây thìa canh cho 110 hộ thành viên và bà con nông dân trên địa bàn các xã thuộc huyện Con Cuông cũ với diện tích 44 ha.
Trong đó, trồng mới 24 ha (cà gai leo 18 ha, dây thìa canh 6 ha) và chăm sóc 20 ha (cà gai leo 14 ha, dây thìa canh 6 ha). Đáng chú ý, Công ty CP Dược liệu Pù Mát vừa là một pháp nhân, lại có nhiệm vụ dẫn dắt, định hướng cho HTX phát triển.
Dự án liên kết của Hợp tác xã Dược liệu Pù Mát có quy mô 44 ha. Ảnh: Việt Khánh.
Kinh phí thực hiện liên kết đến từ nhiều nguồn, Nhà nước hỗ trợ 22,1%, Hợp tác xã (chủ thể liên kết) đối ứng 55,3%, còn lại là người dân đóng góp. Sau 4 năm, mối liên kết “3 bên” đã mang lại hiệu ứng rõ rệt, thể hiện qua số lượng lớn sản phẩm HTX đã thu mua trong dân, gồm 512 tấn cà gai leo tươi (sơ chế, sấy được 128 tấn khô); 453 tấn dây thìa canh tươi (sơ chế, sấy được 90 tấn khô), từ đây hình thành 6 sản phẩm OCOP 4 sao và 2 sản phẩm OCOP 3 sao.
Dự án liên kết đã góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển đổi cơ cấu cây trồng cho hiệu quả kinh tế cao tại địa phương, tạo việc làm ổn định cho các hộ tham gia, giúp bà con thay đổi phương thức, tập quán sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn. Cách này giúp giảm giá thành, nâng giá bán, tăng lợi nhuận cho HTX, cho công ty, tăng thu nhập cho người trồng.
Bổ cứu, hoàn thiện để đi đường dài
Dù đạt được thành quả ngọt ngào nhưng ông Phan Xuân Diện vẫn thẳng thắn chỉ rõ những mặt hạn chế, khiếm khuyết trong quá trình liên kết sản xuất: “Con Cuông có lợi thế về điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu, lại có Vườn Quốc gia Pù Mát với quần thể thực vật đa dạng có thể tận dụng làm thuốc, dư địa phát triển cây dược liệu vùng này rất lớn. Tuy nhiên, người dân còn những e ngại nhất định khi tiến hành chuyển đổi cây trồng.
Mặt khác, đa phần các hộ tham gia liên kết kinh nghiệm thực tế chưa nhiều, độ tuổi trung bình khá lớn (trên 50 tuổi) cũng là rào cản khi tham gia các khóa học nâng cao kiến thức, chuyên môn. Trên thực tế, một bộ phận nông dân vẫn giữ lề thói, nếp nghĩ cũ. Họ muốn canh tác theo thói quen, sở thích dù được công ty đào tạo, tập huấn và hướng dẫn ghi chép kỹ càng”.
Giám đốc Phan Xuân Diện thẳng thắn chỉ rõ những mặt tồn tại, hạn chế trong mối liên kết sản xuất. Ảnh: Việt Khánh.
Qua tìm hiểu, một số hộ tham gia liên kết đã tự ý làm sai quy trình mà chủ liên kết đưa ra, hành vi cụ thể là phun chất kích thích thẳng vào lá, đồng thời cho thêm liều lượng phân đạm để tạo sinh khối, tăng lợi nhuận bất hợp pháp. Nhận thấy điều này trái với cam kết trước đó, Hợp tác xã Dược liệu Pù Mát đã chủ động dừng hợp tác.
Từ thực tiễn đặt ra, Giám đốc Phan Xuân Diện đã gợi mở một số giải pháp tháo gỡ trong thời gian tới. Thứ nhất phải nâng cao trình độ canh tác của các thành viên liên kết để tập trung phổ biến quy trình kỹ thuật canh tác dược liệu an toàn, hữu cơ, đạt tiêu chuẩn GACP-WHO trên diện rộng. Ở chiều ngược lại, các thành phần tham gia phải tuân thủ tuyệt đối các điều khoản như cam kết, đảm bảo sản phẩm khi thu hoạch đạt hàm lượng dược tính cao, an toàn, có lợi cho sức khỏe. Tuyệt đối tránh tình trạng vì lợi ích riêng mà bất chấp.
Hai nữa, phải xây dựng chính sách phù hợp, tạo động lực kích cầu để các hộ trồng dược liệu đơn lẻ tham gia HTX, qua đó hình thành các vùng sản xuất dược liệu tập trung để áp dụng đồng bộ quy trình khoa học, quá trình thực hiện cần áp dụng cơ chế giám sát cộng đồng nhằm nâng cao chất lượng dược liệu nguyên liệu. Ngoài ra, cơ quan quản lý nhà nước cần có định hướng phù hợp, kết hợp phát triển hài hòa dược liệu bản địa chủ lực với công tác bảo tồn và phát triển dược liệu quý hiếm.
Bổ cứu những khía cạnh còn tồn tại, kết hợp chính sách hỗ trợ của Nhà nước là cơ sở khai phá tối đa tiềm năng dược liệu Pù Mát. Ảnh: Việt Khánh.
Ở khía cạnh khác, phải thừa nhận một thực trạng hiện hữu là các doanh nghiệp, hợp tác xã, tổ chức sản xuất, kinh doanh dược liệu trên địa bàn Nghệ An đa phần đều “mỏng vốn”, muốn tồn tại và phát triển bền vững đòi hỏi sự hỗ trợ của Nhà nước thông qua các chương trình, chính sách sát sườn.
“Đề nghị UBND tỉnh Nghệ An cân đối nguồn kinh phí để hỗ trợ chủ liên kết theo Nghị quyết số 13/2018/NQ-HĐND với định mức 30% (không quá 4 tỷ đồng để đầu tư máy móc, nhà xưởng), chính sách hỗ trợ phải đảm bảo tập trung, tránh triển khai dàn trải, theo hơi hướng phong trào; hỗ trợ 50% (không quá 300 triệu đồng) chi phí đào tạo, hướng dẫn xây các kênh quảng bá sản phẩm và vận hành trên sàn thương mại điện tử, online đồng bộ cho mỗi hợp đồng, dự án liên kết”, ông Phan Xuân Diện đề xuất.
Công ty CP Dược liệu Pù Mát đang có trong tay đội ngũ nhận sự lành nghề, đồng thời xây dựng, hoàn thiện đầy đủ trang thiết bị, máy móc, nhà xưởng đủ điều kiện vận hành, sản xuất các mặt hàng sản dược liệu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng theo giấy chứng nhận số 001641/2017/ATTP-CNDK ngày 22/12/2017 của Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế. Đây là điểm tựa vững chắc để mở rộng, phát triển bền vững mô hình liên kết chuỗi.